Attridgeville, city of the world (2008)

Wie veel en ver reist ziet de wereld vaak vanuit een vliegtuig. Terwijl sommigen angstig de ogen sluiten bij start en landing kijken anderen verlekkerd naar buiten. Het is iedere keer weer een belevenis om de wereld te overzien, alvast een indruk te krijgen van het land waar je minuten later contact mee maakt.

Maar hoe komt een kunstenaar uit Atteridgeville, een township bij Tswane (voorheen Pretoria, Zuid-Afrika) ertoe om gigantische panorama’s te maken van allerlei wereldsteden waar hij veelal nooit is geweest? Titus Matiyane is zoals vele kunstenaars in Zuid-Afrika opgegroeid in een township.  De verstedelijking was onderdeel van zijn leven. Maar in plaats van het als een gegeven te beschouwen vraagt hij zich allerlei dingen af over die bebouwde omgeving. Hij raakte er zo door gefascineerd dat hij zich ging afvragen hoe steden er elders op de wereld uitzien. Om op die vragen antwoorden te vinden bestudeert hij kaarten en foto’s en verzamelt hij informatie via boeken en internet. Daarna gaat hij aan de slag om in meer dan twintig meter de panorama’s van wereldsteden te schilderen, vanuit zijn eenvoudige township woning. Dat wil zeggen, het schilderen gebeurt buiten, want binnen is niet voldoende plaats.

Matiyane, sinds de jaren tachtig een bekend kunstenaar in Zuid-Afrika,  begon met vliegtuigen, bussen, treinen en auto’s. Allemaal in de bij toeristen geliefde staal- en tinconstructies. Sinds begin jaren negentig schildert hij steden. In zijn panorama’s zie je de fascinatie voor vervoersmiddelen nog terug; overal vliegen vliegtuigen. In het doek Rotterdam-Amsterdam zien we op het spoor een gele dubbeldekstrein en in de lucht behalve KLM ook SAA. Ieder panorama laat daarnaast een belangrijk historisch moment zien zoals prinses Diana die in het panorama van London ergens in de hemel zetelt en de brandende Twin Towers in de skyline van New York. Op die manier zijn de geschilderde panorama’s veel meer dan luchtfoto’s.

In het boekje Cities of the World geeft Melinda Silverman, lector aan de universiteit van Witwatersrand, vanuit een stedenbouwkundige invalshoek een heldere analyse van het werk van Matiyane tegen de achtergrond van de urbanisatie in Zuid-Afrika.

De provincie Gauteng, rond Johannesburg, verstedelijkte onder invloed van de ‘gold rush’ eind 19e eeuw in rap tempo. Wie de plattegronden van wereldsteden bestudeert ziet veel dezelfde patronen, maar halverwege de 20e eeuw gaan de stadsplannen er in Zuid-Afrika anders uitzien. De apartheidspolitiek ordent  de omgeving naar kleur, huidskleur. Bestaande wijken gaan tegen de vlakte, nieuwe ‘settlements’ ontstaan aan de stadsranden, woonflats herbergen de vele mijnwerkers en huisvestingsprojecten bestaan uit ‘matchbox houses’ (tweekamer woninkjes), een eenheidsworst in de zandvlaktes rond de grote steden. Maar Titus Matiyane heeft geen politieke boodschap, hij observeert -verrassend en nauwgezet- de stedelijke inrichting. Gezien door de ogen van iemand die, niet gehinderd door enige beroepsdeformatie, kijkt en meer ziet dan een fototoestel.

Wie het boekje uit heeft kijkt de volgende keer toch met ander ogen uit het raam van het vliegtuig.

Carien J. Touwen, december 2007

gepubliceerd in RO Magazine, 1/2_2008, Elsevier

Titus Matiyane

Cities of the World

Edited by Annemiek de Klerk

Uitgeverij 010, Rotterdam, 2008

Prijs: € 19,50

ISBN 978 90 6450 640 6

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s